Ο θεσμός της εγγύησης αποτελεί έναν από τους πιο συνηθισμένους τρόπους εξασφάλισης τραπεζικών απαιτήσεων. Τα τελευταία χρόνια, λόγω της έντονης πιστωτικής πίεσης, οι εγγυητές βρίσκονται συχνά αντιμέτωποι με κατασχέσεις και πλειστηριασμούς, πολλές φορές χωρίς να έχουν ωφεληθεί από το δάνειο. Η ελληνική νομολογία, ωστόσο, έχει αναπτύξει μία σειρά από άμυνες που μπορούν να προβληθούν από τον εγγυητή, όταν οι τραπεζικές πρακτικές είναι καταχρηστικές ή αντίθετες στον νόμο.
Το παρόν άρθρο παρουσιάζει συνοπτικά τις σημαντικότερες νομικές βάσεις προστασίας του εγγυητή.
- Η παραίτηση από την ένσταση διζήσεως και το ζήτημα της καταχρηστικότητας
Μέχρι σήμερα δεν υπάρχει δικαστική απόφαση που να κηρύσσει άκυρο τον συμβατικό όρο παραίτησης από την ένσταση διζήσεως. Ωστόσο, τα δικαστήρια έχουν δεχθεί ότι η επίσπευση αναγκαστικής εκτέλεσης κατά του εγγυητή μπορεί να είναι καταχρηστική, όταν υπάρχει ακίνητο του πρωτοφειλέτη ή άλλου εγγυητή ήδη επιβαρυμένο με προσημείωση,το ακίνητο αυτό επαρκεί πλήρως για την κάλυψη της απαίτησης,και η τράπεζα δεν αποκομίζει κανένα πρόσθετο όφελος από τη στράτευση του εγγυητή.Σε τέτοιες περιπτώσεις, ο πλειστηριασμός ακινήτου του εγγυητή κρίνεται ως καταχρηστική άσκηση δικαιώματος (άρθρο 281 ΑΚ).
- Απαλλαγή του εγγυητή λόγω πταίσματος του πιστωτικού ιδρύματος (ΑΚ 862)
Καίρια σημασία έχει η ένσταση ελευθερώσεως βάσει του άρθρου 862 ΑΚ. Ο εγγυητής μπορεί να απαλλαγεί πλήρως, όταν η τράπεζα με υπαίτια συμπεριφορά καθιστά αδύνατη την είσπραξη από τον πρωτοφειλέτη. Αυτό συμβαίνει ιδίως όταν η τράπεζα γνώριζε ή αγνοούσε από αμέλεια την επιδείνωση της οικονομικής κατάστασης του πρωτοφειλέτη,δεν έλαβε εγκαίρως μέτρα, όπως δικαστικές ενέργειες ή εγγραφή εμπράγματων ασφαλειών,συνέχισε να χορηγεί πίστωση, οδηγώντας στην υπερχρέωση του πρωτοφειλέτη και υπολόγιζε ως βέβαιο μέσο ικανοποίησης αποκλειστικά τον ανυπαίτιο εγγυητή.Η νομολογία αναγνωρίζει ότι ο εγγυητής δεν μπορεί να επιβαρύνεται από την αμέλεια ή την πιστωτική πολιτική της τράπεζας.
- Καταχρηστικότητα και ακυρότητα «ανήθικης» εγγύησης (ΑΚ 178 και 288 ΑΚ)
Ιδιαίτερη κατηγορία αποτελούν οι εγγυήσεις που παρέχονται από συγγενικά ή συναισθηματικά πρόσωπα, χωρίς οικονομικό όφελος και συχνά χωρίς οικονομική δυνατότητα. Η νομολογία θεωρεί ότι τέτοιες εγγυήσεις είναι άκυρες όταν:
- επιβάλλουν δυσανάλογες οικονομικές υποχρεώσεις στον εγγυητή,
- η τράπεζα δεν ενημέρωσε δεόντως για τους κινδύνους,
- ο εγγυητής βρέθηκε να συναινεί λόγω συναισθηματικής πίεσης,
- υπάρχει εμφανής διατάραξη της συμβατικής ισότητας.
Έχει επισημανθεί ότι τα πιστωτικά ιδρύματα συχνά ζητούν εγγυήσεις από τα παιδιά ή τη σύζυγο του δανειολήπτη για να αποτρέψουν μελλοντικές καταδολιευτικές μεταβιβάσεις, πρακτική που τα δικαστήρια αντιμετωπίζουν πλέον με αυξημένη αυστηρότητα
Οι εγγυητές διαθέτουν σημαντικές άμυνες απέναντι στις τράπεζες. Η σωστή αξιολόγηση της κάθε περίπτωσης από εξειδικευμένο δικηγόρο μπορεί να οδηγήσει: στην ακύρωση καταχρηστικών όρων, στην αναστολή πλειστηριασμών, ακόμη και στην πλήρη απαλλαγή από την ευθύνη της εγγύησης.Η γνώση της νομολογίας και των δικαιωμάτων του εγγυητή αποτελεί κρίσιμο βήμα για την ουσιαστική προστασία της περιουσίας του
