Η πτώχευση μικρού αντικειμένου αποτελεί ειδική και απλοποιημένη διαδικασία του Ν. 4738/2020, η οποία μπορεί να εφαρμοστεί σε φυσικά και νομικά πρόσωπα που πληρούν τα κριτήρια της πολύ μικρής οντότητας. Για μικρές επιχειρήσεις και επαγγελματίες που έχουν περιέλθει σε ουσιαστική και μόνιμη αδυναμία εξυπηρέτησης των υποχρεώσεών τους, η διαδικασία αυτή μπορεί να αποτελέσει έναν οργανωμένο τρόπο αντιμετώπισης της αφερεγγυότητας και, για τα φυσικά πρόσωπα, να συνδεθεί με τη δυνατότητα απαλλαγής από τα χρέη.Σκοπός της πτώχευσης είναι η συλλογική ικανοποίηση των πιστωτών μέσω της ρευστοποίησης της περιουσίας του οφειλέτη ή επιμέρους περιουσιακών στοιχείων του. Παράλληλα, ο Ν. 4738/2020 εισάγει τη λογική της «δεύτερης ευκαιρίας», ιδίως μέσω της απαλλαγής φυσικών προσώπων από πτωχευτικά χρέη υπό τις νόμιμες προϋποθέσεις.
Ποιοι μπορούν να υπαχθούν σε πτώχευση μικρού αντικειμένου;
Πτωχευτική ικανότητα έχουν τα φυσικά πρόσωπα, ανεξάρτητα από το αν έχουν εμπορική ιδιότητα, καθώς και τα νομικά πρόσωπα που επιδιώκουν οικονομικό σκοπό. Επομένως, η διαδικασία μπορεί να αφορά επιχειρηματίες, ελεύθερους επαγγελματίες και εταιρείες, εφόσον πληρούνται οι ειδικότερες προϋποθέσεις.
Για να χαρακτηριστεί μια πτώχευση ως μικρού αντικειμένου, ο οφειλέτης πρέπει να πληροί σωρευτικά και τα τρία κριτήρια της πολύ μικρής οντότητας:
- σύνολο ενεργητικού έως 450.000 ευρώ,
- καθαρός κύκλος εργασιών έως 900.000 ευρώ,
- μέσος όρος απασχολουμένων έως 10 άτομα.
Για τα φυσικά πρόσωπα, το κριτήριο του ενεργητικού εφαρμόζεται στην προσωπική τους περιουσία. Ως προς την ακίνητη περιουσία, λαμβάνεται υπόψη η αξία βάσει ΕΝ.Φ.Ι.Α., όπως προκύπτει από την τελευταία πράξη προσδιορισμού του φόρου.Αν τα παραπάνω κριτήρια δεν πληρούνται σωρευτικά, εφαρμόζεται η διαδικασία της πτώχευσης μεγάλου αντικειμένου.
Η παύση πληρωμών ως βασική προϋπόθεση
Κεντρική προϋπόθεση για την κήρυξη της πτώχευσης είναι η παύση πληρωμών.Οφειλέτης βρίσκεται σε παύση πληρωμών όταν αδυνατεί να εκπληρώνει τις ληξιπρόθεσμες χρηματικές υποχρεώσεις του κατά τρόπο γενικό και μόνιμο. Μια προσωρινή οικονομική δυσχέρεια ή μια μεμονωμένη καθυστέρηση πληρωμής δεν αρκεί από μόνη της.Το δικαστήριο εξετάζει τη συνολική οικονομική εικόνα του οφειλέτη. Μπορεί να συνεκτιμήσει στοιχεία όπως κατασχέσεις, μάταιες προσπάθειες αναγκαστικής εκτέλεσης, κλείσιμο της επιχείρησης ή γενικότερη αδυναμία εξυπηρέτησης των οφειλών.Παράλληλα, η επιλεκτική πληρωμή ορισμένων πιστωτών δεν αποκλείει κατ’ ανάγκη την παύση πληρωμών. Η κρίση γίνεται με βάση το αν ο οφειλέτης μπορεί συνολικά και σταθερά να ανταποκριθεί στις ληξιπρόθεσμες υποχρεώσεις του.
Το ειδικό τεκμήριο παύσης πληρωμών
Στην πτώχευση μικρού αντικειμένου προβλέπεται ειδικό μαχητό τεκμήριο παύσης πληρωμών.Το τεκμήριο συντρέχει όταν ο οφειλέτης δεν καταβάλλει ληξιπρόθεσμες οφειλές προς το Δημόσιο, τους Φορείς Κοινωνικής Ασφάλισης ή πιστωτικά και χρηματοδοτικά ιδρύματα:
σε ποσοστό τουλάχιστον 60% των συνολικών ληξιπρόθεσμων υποχρεώσεών του,
- για χρονικό διάστημα τουλάχιστον έξι μηνών,
- και εφόσον η μη εξυπηρετούμενη υποχρέωση υπερβαίνει τις 30.000 ευρώ.
Η ύπαρξη αυτού του τεκμηρίου δεν σημαίνει ότι δεν μπορεί να υπάρχει παύση πληρωμών και σε άλλη περίπτωση. Μια σημαντική ανεξόφλητη οφειλή προς άλλον πιστωτή, όπως για παράδειγμα βασικό προμηθευτή, μπορεί επίσης να είναι κρίσιμη για την αξιολόγηση της οικονομικής κατάστασης.
Μπορεί να υποβληθεί αίτηση πριν επέλθει πλήρης αδυναμία πληρωμών;
Οταν την αίτηση καταθέτει ο ίδιος ο οφειλέτης, μπορεί να αρκεί και η επαπειλούμενη αδυναμία πληρωμών.Στην περίπτωση αυτή, η ημέρα υποβολής της αίτησης θεωρείται ως ημέρα παύσης πληρωμών.Η δυνατότητα αυτή είναι σημαντική όταν η οικονομική κατάσταση της επιχείρησης έχει ήδη επιδεινωθεί σε βαθμό που καθιστά προβλέψιμη την αδυναμία κανονικής εξυπηρέτησης των οφειλών.
Η σημασία της έγκαιρης υποβολής της αίτησης
Ο νόμος προβλέπει ότι ο οφειλέτης οφείλει να υποβάλει αίτηση πτώχευσης χωρίς υπαίτια βραδύτητα και, σε κάθε περίπτωση, εντός 30 ημερών από τη συνδρομή των προϋποθέσεων της παύσης πληρωμών.Η χρονική αυτή παράμετρος χρειάζεται ιδιαίτερη προσοχή, ιδίως όταν πρόκειται για διοικούντες νομικά πρόσωπα, καθώς σε ορισμένες περιπτώσεις η καθυστέρηση μπορεί να συνδεθεί με ευθύνη έναντι των εταιρικών πιστωτών.
Απαιτείται να υπάρχει επαρκής περιουσία;
Για την κανονική εξέλιξη της πτώχευσης πρέπει να πιθανολογείται ότι η περιουσία ή το εισόδημα του οφειλέτη επαρκούν για την κάλυψη των εξόδων της διαδικασίας.Δεν αρκεί η περιουσία να καλύπτει ένα μόνο μέρος των εξόδων. Πρέπει να μπορεί να καλύψει συνολικά τις προβλέψιμες δικαστικές και διαχειριστικές δαπάνες της πτώχευσης.Εξετάζεται επίσης αν η περιουσία είναι πράγματι ρευστοποιήσιμη σε πρόσφορο χρόνο. Ένα περιουσιακό στοιχείο που έχει θεωρητική αξία αλλά δεν μπορεί να ρευστοποιηθεί εγκαίρως δεν θεωρείται απαραίτητα επαρκές για την κάλυψη των εξόδων.
Τι γίνεται αν ο οφειλέτης δεν έχει επαρκή περιουσία;
Η ανεπάρκεια περιουσίας δεν αποκλείει αυτομάτως τη δυνατότητα ένταξης στο σύστημα της πτώχευσης και της δεύτερης ευκαιρίας.Εφόσον συντρέχουν οι προϋποθέσεις του άρθρου 178, δεν διορίζεται σύνδικος και διατάσσεται η καταχώριση του ονόματος ή της επωνυμίας του οφειλέτη στο Ηλεκτρονικό Μητρώο Φερεγγυότητας. Παράλληλα προσδιορίζεται η ημερομηνία παύσης πληρωμών.Η καταχώριση αυτή είναι ιδιαίτερα σημαντική για τα φυσικά πρόσωπα, διότι μπορεί να συνδεθεί με την έναρξη της προθεσμίας για την απαλλαγή από τα χρέη.
Ποια έγγραφα απαιτούνται;
Η σωστή προετοιμασία του φακέλου είναι κρίσιμη, καθώς ορισμένα δικαιολογητικά προσκομίζονται επί ποινή απαραδέκτου.
Μεταξύ άλλων απαιτούνται:
- βεβαίωση οφειλών προς το Δημόσιο,
- τελευταίες δημοσιευμένες οικονομικές καταστάσεις ή τελευταία δήλωση φορολογίας εισοδήματος,
- δήλωση στοιχείων ακινήτων,
- κατάσταση πιστωτών,
- κατάσταση οικονομικών στοιχείων από επιχειρηματική δραστηριότητα,
- πιστοποιητικό βαρών ή κτηματολογικό φύλλο,
- γραμμάτιο Ταμείου Παρακαταθηκών και Δανείων ύψους 250 ευρώ, όταν αιτών είναι ο ίδιος ο οφειλέτης.
Η αίτηση πρέπει επίσης να περιλαμβάνει τα αναγκαία στοιχεία ταυτοποίησης του οφειλέτη, το Α.Φ.Μ., την κατοικία ή το κέντρο των κύριων συμφερόντων και, όταν πρόκειται για έμπορο, τον αριθμό Γ.Ε.ΜΗ.
Τι συμβαίνει με την περιουσία μετά την πτώχευση;
Με την κήρυξη της πτώχευσης, ο οφειλέτης στερείται αυτοδικαίως τη διοίκηση και διάθεση της πτωχευτικής περιουσίας, την οποία αναλαμβάνει ο σύνδικος.Δεν εντάσσονται στην πτωχευτική περιουσία στοιχεία και εισοδήματα που είναι ακατάσχετα ή εξαιρούνται από ειδικές διατάξεις. Αντίθετα, εντάσσονται τα λογιστικά αρχεία και στοιχεία του οφειλέτη.Κατά κανόνα, η περιουσία που αποκτά ο οφειλέτης μετά την κήρυξη της πτώχευσης δεν περιλαμβάνεται στην πτωχευτική περιουσία, με τις ειδικότερες εξαιρέσεις που προβλέπονται για εισοδήματα και παροχές.
Μπορεί ο επιχειρηματίας να συνεχίσει να εργάζεται;
Ναι. Η πτώχευση δεν αποτελεί λόγο στέρησης άδειας άσκησης επαγγέλματος.Η δυνατότητα συνέχισης της επαγγελματικής δραστηριότητας είναι ιδιαίτερα σημαντική για τη μελλοντική οικονομική επανεκκίνηση του φυσικού προσώπου.Παράλληλα, ο οφειλέτης έχει υποχρέωση να συνεργάζεται με τον σύνδικο και να παρέχει όλα τα αναγκαία στοιχεία για την περιουσιακή και οικονομική του κατάσταση.
Τι γίνεται με κατασχέσεις και αναγκαστική εκτέλεση;
Από την κήρυξη της πτώχευσης επέρχεται, καταρχήν, αυτοδίκαιη αναστολή των ατομικών καταδιωκτικών μέτρων των πτωχευτικών πιστωτών.Αναστέλλονται, μεταξύ άλλων, η έναρξη ή συνέχιση αναγκαστικής εκτέλεσης και συγκεκριμένα μέτρα διοικητικής εκτέλεσης σε βάρος της πτωχευτικής περιουσίας.Για οφειλές προς το Δημόσιο, κρίσιμος είναι ο χρόνος στον οποίο ανάγεται η υποχρέωση και όχι απλώς ο χρόνος δημιουργίας του νόμιμου τίτλου.
Τι ισχύει για νόμιμους εκπροσώπους και ομόρρυθμους εταίρους;
Η απαλλαγή της εταιρείας και η απαλλαγή του φυσικού προσώπου που τη διοικεί δεν είναι το ίδιο πράγμα.Φυσικό πρόσωπο που ευθύνεται αλληλέγγυα λόγω της ιδιότητάς του ως νομίμου εκπροσώπου ή διοικούντος μπορεί, υπό προϋποθέσεις, να απαλλαγεί από συγκεκριμένες εταιρικές οφειλές.Δεν καλύπτονται όμως με τον ίδιο τρόπο οφειλές που προκύπτουν από προσωπική εγγύηση, όπως προσωπική εγγύηση για τραπεζικό δάνειο της εταιρείας.Αντίστοιχα, ο ομόρρυθμος εταίρος δεν απαλλάσσεται αυτομάτως επειδή πτώχευσε η Ο.Ε. ή η Ε.Ε. Για να επιδιώξει προσωπική απαλλαγή πρέπει να πληρούνται οι αντίστοιχες προϋποθέσεις στο δικό του πρόσωπο.
Πτώχευση μικρού αντικειμένου και νέα οικονομική αρχή
Για έναν επιχειρηματία ή επαγγελματία που δεν μπορεί πλέον να εξυπηρετήσει βιώσιμα τις οφειλές του, η πτώχευση μικρού αντικειμένου μπορεί να αποτελέσει ένα ολοκληρωμένο πλαίσιο αντιμετώπισης της υπερχρέωσης.Το αποτέλεσμα κάθε υπόθεσης εξαρτάται από τα πραγματικά δεδομένα: το ύψος και το είδος των χρεών, την περιουσία και το εισόδημα, την ύπαρξη εγγυήσεων, την εταιρική ιδιότητα, τον χρόνο δημιουργίας των υποχρεώσεων και τη δυνατότητα μελλοντικής απαλλαγής.Εάν εξετάζετε το ενδεχόμενο πτώχευσης μικρού αντικειμένου για εσάς ή την επιχείρησή σας, η αξιολόγηση του φακέλου πριν από την κατάθεση της αίτησης είναι το πρώτο ουσιαστικό βήμα για να διαπιστωθεί ποια διαδικασία μπορεί να εφαρμοστεί και ποιες είναι οι έννομες συνέπειές της.
