Η τεχνητή νοημοσύνη νοείται ως ο τομέας της επιστήμης και της τεχνολογίας που αφορά τη δημιουργία συστημάτων και προγραμμάτων ικανών να εκτελούν λειτουργίες οι οποίες, εάν πραγματοποιούνταν από άνθρωπο, θα απαιτούσαν νοητική ικανότητα, όπως η ανάλυση δεδομένων, η λήψη αποφάσεων και η επίλυση προβλημάτων.
Η ραγδαία ανάπτυξη της τεχνητής νοημοσύνης έχει ήδη αρχίσει να μεταβάλλει τον τρόπο με τον οποίο λαμβάνονται αποφάσεις, παρέχονται υπηρεσίες και οργανώνεται η οικονομική και κοινωνική δραστηριότητα. Ιδίως τα συστήματα τεχνητής νοημοσύνης υψηλού κινδύνου, δηλαδή εκείνα που μπορούν να επηρεάσουν ουσιωδώς τη ζωή, την περιουσία ή τα δικαιώματα των πολιτών, θέτουν κρίσιμα νομικά ζητήματα ως προς την ευθύνη σε περίπτωση πρόκλησης βλάβης ή ζημίας.
Η έννοια της ευθύνης στα συστήματα ΤΝ υψηλού κινδύνου
Στο σύγχρονο ενωσιακό ρυθμιστικό πλαίσιο που βρίσκεται υπό διαμόρφωση, υιοθετείται η αρχή ότι ο χειριστής ενός συστήματος τεχνητής νοημοσύνης υψηλού κινδύνου φέρει αντικειμενική ευθύνη για τις ζημίες που προκαλούνται από τη λειτουργία του. Αυτό σημαίνει ότι δεν αρκεί ο ισχυρισμός περί τήρησης της δέουσας επιμέλειας, ούτε μπορεί να προβληθεί ως λόγος απαλλαγής το γεγονός ότι η ζημία προκλήθηκε από αυτόνομη λειτουργία, διάταξη ή διαδικασία που καθοδηγήθηκε από το ίδιο το σύστημα τεχνητής νοημοσύνης.
Η επιλογή αυτή αντανακλά μια βασική νομική παραδοχή: τα συστήματα ΤΝ δεν λειτουργούν σε νομικό κενό, αλλά εντάσσονται σε ένα πλαίσιο ανθρώπινης ευθύνης. Πίσω από κάθε σύστημα υπάρχουν φυσικά ή νομικά πρόσωπα που το αναπτύσσουν, το θέτουν σε λειτουργία και επωφελούνται από τη χρήση του.
Η ανωτέρα βία ως όριο της ευθύνης
Παρά τον αυστηρό χαρακτήρα της αντικειμενικής ευθύνης, αναγνωρίζεται ότι ο χειριστής δεν ευθύνεται όταν η βλάβη ή η ζημία οφείλεται σε γεγονότα ανωτέρας βίας. Πρόκειται για περιστάσεις εξαιρετικές, απρόβλεπτες και αναπότρεπτες, που δεν μπορούν να αποδοθούν ούτε στη λειτουργία του συστήματος ούτε στη σφαίρα ελέγχου του χειριστή.
Η πρόβλεψη αυτή διασφαλίζει μια αναγκαία ισορροπία μεταξύ της προστασίας των ζημιωθέντων και της αποφυγής υπέρμετρης επιβάρυνσης όσων επενδύουν και καινοτομούν στον τομέα της τεχνητής νοημοσύνης.
Ανώτατα όρια αποζημίωσης και παραγραφή αξιώσεων
Στο ίδιο κανονιστικό πλαίσιο προβλέπεται ότι η αντικειμενική ευθύνη συνοδεύεται από ανώτατα όρια αποζημίωσης, τόσο για περιουσιακή όσο και για μη περιουσιακή ζημία. Τα όρια αυτά αποσκοπούν στη νομική ασφάλεια και στη δυνατότητα πρόβλεψης του οικονομικού κινδύνου που αναλαμβάνει ο χειριστής ενός συστήματος ΤΝ υψηλού κινδύνου.
Παράλληλα, τίθενται συγκεκριμένες προθεσμίες παραγραφής, εντός των οποίων οι αξιώσεις αστικής ευθύνης πρέπει να ασκηθούν. Με τον τρόπο αυτό επιδιώκεται η αποφυγή μακροχρόνιας αβεβαιότητας και η ορθολογική διαχείριση των αποδεικτικών μέσων.
Υποχρεωτική ασφάλιση ευθύνης
Ιδιαίτερης σημασίας είναι και η πρόβλεψη για υποχρέωση ασφάλισης της αστικής ευθύνης των χειριστών συστημάτων τεχνητής νοημοσύνης υψηλού κινδύνου. Η ασφάλιση αυτή καλείται να καλύπτει τα προβλεπόμενα ανώτατα όρια αποζημίωσης, εξασφαλίζοντας αφενός την αποτελεσματική αποζημίωση των ζημιωθέντων και αφετέρου τη βιωσιμότητα των επιχειρήσεων που δραστηριοποιούνται στον τομέα της ΤΝ.
Η μετατόπιση προς ένα καθεστώς αντικειμενικής ευθύνης για συστήματα ΤΝ υψηλού κινδύνου καταδεικνύει τη βούληση του νομοθέτη να προστατεύσει αποτελεσματικά τα θύματα, χωρίς να αγνοεί τις ανάγκες της καινοτομίας και της οικονομικής ανάπτυξης.Η έγκαιρη νομική ενημέρωση και η συμμόρφωση με το αναδυόμενο κανονιστικό πλαίσιο δεν αποτελούν πλέον επιλογή, αλλά αναγκαία προϋπόθεση ασφαλούς και βιώσιμης δραστηριότητας.
